Μερικές (πικρές) αλήθειες για τις απολαβές των Ελλήνων Πανεπιστημιακών

Ήταν γνωστό πως οι μισθοί των Ελλήνων πανεπιστημιακών ήταν από τους χαμηλότερους στην Ε.Ε., (στην 22η θέση μεταξύ 33 χωρών [1] της Ε.Ε.-25 και συνδεδεμένων χωρών). Το πρώτο κύμα μισθολογικών μειώσεων τα έτη 2010 και 2011 (κατάργηση 13ου και 14ου μισθού, μειώσεις επιδομάτων, κ.λπ.), σε συνδυασμό με τις πρόσθετες φορολογικές επιβαρύνσεις οδήγησε σε απώλειες της τάξης του 25% και πλέον. Οι πρόσφατα αναγγελθείσες μειώσεις στις απολαβές των πανεπιστημιακών και τα νέα φορολογικά μέτρα αποτελούν τη σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι, καθώς το πραγματικό εισόδημα εκτιμάται θα μειωθεί κατά 45-50% περίπου σε σχέση με το 2009.

Πού βρισκόμαστε σήμερα και πού θα οδηγηθούμε;
Σύμφωνα με τις πρόσφατες ανακοινώσεις, η μεσοσταθμική μείωση στους μισθούς των πανεπιστημιακών θα ανέλθει σε 17,5%. Το επικρατέστερο σενάριο για τον τρόπο υπολογισμού είναι το ακόλουθο: -5% για μισθούς μέχρι 1000 ευρώ, -15% από 1001 μέχρι και 1500 ευρώ, -25% από 1501 μέχρι 2500 ευρώ , και -30% από 2.501 ευρώ και πάνω. Στον Πίνακα 1 που ακολουθεί δίνονται οι αναμενόμενες μειώσεις, σε όλες τις βαθμίδες, λαμβάνοντας υπόψη τις μέσες μηνιαίες μεικτές αποδοχές.

Πίνακας 1. Μέσες μηνιαίες μεικτές αποδοχές σήμερα και μετά τη μείωση.

Λαμβάνοντας υπόψη κρατήσεις της τάξης του 38% περίπου (με την παρακράτηση φόρου), οι καθαρές μηνιαίες αποδοχές θα ανέλθουν σε €1.860 περίπου για τον Καθηγητή, €1.620 περίπου για τον Αναπλ. Καθηγητή, €1.220 περίπου για τον Επίκ. Καθηγητή και €1.080 για το Λέκτορα. Η δυσχερής θέση των Ελλήνων πανεπιστημιακών καθίσταται εμφανέστερη κατά τη σύγκριση των απολαβών τους με αυτές ξένων συναδέλφων. Στη διεθνή βιβλιογραφία απαντούν διάφορες ερευνητικές εργασίες αναφορικά με τη συγκριτική αξιολόγηση των μισθών των πανεπιστημιακών [1,2,3,4,5,6].

Μετά και τις νέες μειώσεις, οι Έλληνες πανεπιστημιακοί θα λαμβάνουν λιγότερα από τους πανεπιστημιακούς της Ινδίας, της Μαλαισίας, της Νιγηρίας, της Βραζιλίας, ακόμη και της «χρεοκοπημένης» Αργεντινής

Η πλέον πρόσφατη και πιο ολοκληρωμένη εργασία (από πλευράς αριθμού χωρών που μελετώνται) είναι το πρόγραμμα “International Comparison of Academic Salaries in 28 Countries” [7] το οποίο αποτελεί μια κοινή ερευνητική προσπάθεια του Εργαστηρίου Institutional Analysis του Higher School of Economics (HSE) της Μόσχας (Ρωσία) και του Boston College Center for International Higher Education (CIHE) των ΗΠΑ, με συμμετοχή ειδικών από 28 χώρες (στις οποίες δεν συμπεριλαμβάνονται η Ελλάδα και η Κύπρος). Σημειώνεται ότι οι μισθοί αφορούν σε δημόσια πανεπιστήμια.

Για να πραγματοποιηθεί η σύγκριση των μισθών των πανεπιστημιακών μεταξύ των 28 χωρών, της Ελλάδας και της Κύπρου [8], σήμερα και μετά τις νέες μειώσεις, οι μεικτές αποδοχές που παρατίθενται στις ιστοσελίδες του προγράμματος [9] μετατράπηκαν σε Ευρώ ισοδύναμης αγοραστικής δύναμης χρησιμοποιώντας το δείκτη ισοδύναμης αγοραστικής δύναμης της Παγκόσμιας Τράπεζας [10]. Τα αποτελέσματα παρατίθενται στους Πίνακες 2 και 3 για το σύνολο των βαθμίδων (σε κάποιες χώρες οι βαθμίδες είναι 6, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται Assistant Lecturers, Instructors, Teaching Assistants, κ.λπ.).

Πίνακας 2. Μέσες ετήσιες μεικτές αποδοχές πανεπιστημιακών πριν τις νέες μειώσεις (αξία σε €ΜΑΔ, 2011)

Πίνακας 3. Μέσες ετήσιες μεικτές αποδοχές πανεπιστημιακών μετά τις νέες μειώσεις (αξία σε €ΜΑΔ, 2011)

Μετά και τις νέες μειώσεις, οι Έλληνες πανεπιστημιακοί θα λαμβάνουν λιγότερα από τους πανεπιστημιακούς της Ινδίας, της Μαλαισίας, της Νιγηρίας, της Βραζιλίας, ακόμη και της «χρεοκοπημένης» Αργεντινής. Κι ενώ, την ίδια στιγμή, η αναλογία φοιτητών / διδακτικού προσωπικού στην Ελλάδα, ανέρχεται σε 28,1 και είναι η υψηλότερη (άρα και χειρότερη) στην Ε.Ε.-27 (μ.ό. Ε.Ε: 15,9)[11] για το έτος 2011. Θα πρέπει δε να σημειωθεί ότι στις απολαβές των πανεπιστημιακών των άλλων χωρών δεν συμπεριλαμβάνονται διαφόρων ειδών πρόσθετες παροχές (π.χ. στην Κύπρο το Πανεπιστήμιο μπορεί να εγκρίνει την καταβολή ειδικού επιδόματος ύψους μέχρι και €11.960 ετησίως σε κάποιον Καθηγητή Α’ βαθμίδας).

Η κατάσταση θα επιδεινωθεί μετά την εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου για τα ΑΕΙ. Οι πρόσθετες παροχές που προβλέπονται στο Άρθρο 22 του νέου νόμου για τους «καθηγητές που διακρίνονται για τις ερευνητικές ή εκπαιδευτικές τους επιδόσεις» και αφορούν σε πράγματα που θεωρούνταν δεδομένα μέχρι σήμερα (χορήγηση υποτροφιών για υποψήφιους διδάκτορες, έξοδα συμμετοχής σε συνέδρια, προμήθειες εργαστηρίου, κ.λπ.), αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο της νέας κατάστασης. Η λογική του νέου νόμου ήδη αναπαράγεται από κάποιους συναδέλφους που δηλώνουν πια ανοιχτά ότι ο μισθός πρέπει να συνδέεται με την προσέλκυση από το μέλος ΔΕΠ ερευνητικών προγραμμάτων. Και μιλάμε για το μισθό, όχι για τις πρόσθετες αμοιβές. Ακόμη, το νέο θεσμικό πλαίσιο καταργεί τα μέχρι σήμερα συλλογικά δικαιώματα και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ατομική διαπραγμάτευση με το Συμβούλιο Ιδρύματος ή τον Κοσμήτορα, με ότι αυτό συνεπάγεται στην Ελλάδα της κρίσης και της καθόλου απίθανης πληθώρας απολυμένων συναδέλφων από καταργημένα ΑΕΙ που θα αγωνίζονται για μια θέση, έναντι οποιασδήποτε αμοιβής.

Οι μισθολογικές περικοπές, η ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, οι αυταρχικές σχέσεις που «χτίζονται» μέσα από το νέο θεσμικό πλαίσιο είναι απλά η εξειδίκευση της μνημονιακής πολιτικής στο πανεπιστήμιο. Γι’ αυτό το λόγο είναι απαραίτητο να συνδεθεί η μάχη για αξιοπρεπείς μισθούς, μισθούς αντίστοιχους της σημασίας του λειτουργήματος που επιτελούμε, με τα αιτήματα της κοινωνίας. Γι’ αυτό και είναι εσφαλμένη η συντεχνιακή και πλήρως αναποτελεσματική προσέγγιση της ηγεσίας της ΠΟΣΔΕΠ που βασίζεται στην απομόνωση των αιτημάτων μας από την υπόλοιπη κοινωνία, σιωπώντας εκκωφαντικά έναντι των συνολικών δεινών που το μνημόνιο και η κυβέρνηση επισωρεύουν στις πλάτες της ελληνικής κοινωνίας. Άλλωστε, η κυβέρνηση δίνει την πειστικότερη απόδειξη γι αυτό. Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα πληροφορίες, προτίθεται να περάσει το σύνολο των μέτρων μέσα από μία και μόνη, ενιαία διάταξη.

Το δικαίωμα του πανεπιστημιακού στην αξιοπρεπή διαβίωση είναι απαραίτητη προϋπόθεση για μια υψηλού επιπέδου δημόσια εκπαίδευση. Και το αντίστροφο. Γι’ αυτό ενωμένοι και συντεταγμένοι, χωρίς «ελιτίστικες» ή «συντεχνιακές» διαφοροποιήσεις από άλλους κλάδους, πρέπει να δώσουμε τη μάχη για ένα καλύτερο δημόσιο, δωρεάν και δημοκρατικό πανεπιστήμιο, μαζί με την κοινωνία και όχι στο περιθώριο ή, ακόμη χειρότερα, ενάντιά της.

Αναφορές
1. European Commission (2007). Study on the Remuneration of Researchers in the Public and Private Commercial Sectors, Directorate-General for Research, Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities, pp. 49.

2. Li Lian Ong & Mitchell, J.D. (2000): Professors and hamburgers: an international comparison of real academic salaries, Applied Economics, 32:7, pp. 869-876.

3. European University Institute (2008). Towards an Open and Competitive European Area for Research Careers, Some basic findings from the Max Weber Programme Academic Careers Observatory, Report, διαθέσιμο στη διεύθυνση: http://www.eui.eu/Documents/MWP/AcademicCareers/ACOdocument2008.pdf
4. Rumbley, L., Pacheco, I. & Altbach, P. (2008). International Comparison of Academic Salaries: An Exploratory Study, Center for International Higher Education, Boston College.
5. Coates, H., Dobson, I., Edwards, D., Friedman, T., Goedegebuure, L. & Meek, L. (2009). The attractiveness of the Australian academic profession: A comparative analysis, Melbourne, Vic.: LH Martin Institute, University of Melbourne & Australian Council for Educational Research & Educational Policy Institute.
6. Deloitte (2012). University Staff Academic Salaries and Remuneration: A comparison of New Zealand and Selected International (Australia, Canada, UK and USA) Universities, New Zealand.
7. http://acarem.hse.ru/
8. Οι απολαβές των πανεπιστημιακών στην Κύπρο υπολογίστηκαν βάσει των προκηρύξεων για ακαδημαϊκό προσωπικό στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου
9. http://acarem.hse.ru/data
10. http://data.worldbank.org/indicator/PA.NUS.PPP
11. Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2007). Αριθμοί – κλειδιά της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ευρώπη, Έκδοση 2007, Γενική Διεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισμού, σελ. 82.